U Rwanda n’Ububiligi byongeye gutsura umubano: Ni iyihe mpinduka bishobora kuzana mu karere k’ibiyaga bigari?

Nyuma y’amezi 18 umubano wa dipolomasi warahagaze, u Rwanda n’Ububiligi byemeje kongera gufungura ambasade zabyo. Iki cyemezo ntigisobanura ko amakimbirane yari hagati ya Kigali na Bruxelles yarangiye. Ahubwo gifungura urundi rwego rwa dipolomasi rushobora kugira uruhare ku kibazo cy’intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo no ku mibanire y’ibihugu byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari.

Ku wa 22 Nzeri 2026, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, na mugenzi we w’Ububiligi, Maxime Prévot, batangarije i New York ko ibihugu byombi byongeye gusubukura umubano wa dipolomasi.

Ambasade y’Ububiligi i Kigali n’iy’u Rwanda i Bruxelles zizongera gufungurwa vuba. Mu ntangiriro zizayoborwa n’abahagarariye ba ambasaderi (chargés d’affaires ad interim), mbere y’uko ibihugu byombi byoherezanya ba ambasaderi bashya. Ambasaderi w’u Rwanda mu Bubiligi azanahagararira Kigali mu Muryango w’Ubumwe bw’u Burayi (UE).

Kuki umubano wari warahagaze?

Kigali yahagaritse umubano na Bruxelles ku wa 17 Werurwe 2025, mu gihe intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo yari yarushijeho gukara. U Rwanda rwashinje Ububiligi kubogamira kuri Kinshasa no gukoresha uruhare rwabwo mu Burayi mu gushyira igitutu kuri Kigali.

Ububiligi bwahakanye ibyo birego, buvuga ko icyemezo cy’u Rwanda cyo guhagarika umubano cyari gikabije, na bwo bukurikizaho kwirukana abadipolomate b’u Rwanda no guhagarika amasezerano amwe y’ubufatanye hagati ya za Leta zombi.

Icyo gihe kandi Ububiligi bwari mu bihugu by’i Burayi byashyiraga igitutu ku Rwanda ku kibazo cy’intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo. ONU n’ibihugu byinshi byo mu Burengerazuba bishinja u Rwanda gushyigikira inyeshyamba za AFC/RDF/M23. Kigali yo irabihakana, ikavuga ko ikibazo cy’umutekano wayo kigomba no kureberwa mu bikorwa bya FDLR n’imikoranire Kigali iyishinja kugirana n’ingabo za Congo FARDC.

Qatar yongeye kugaragara nk’umuhuza ukomeye.

Kongera kubaka uyu mubano ntibyabaye mu kanya gato. Itangazo rihuriweho n’u Rwanda n’Ububiligi rivuga ko Nduhungirehe na Prévot bagiranye ibiganiro byinshi mu mezi ashize. Qatar ni yo yafashije gutegura inama yabo ya mbere i Doha muri Kamena 2025, nyuma y’amezi hafi atatu umubano uhagaritswe.

Kigali na Bruxelles bavuga ko bahisemo gusubira ku biganiro bishingiye ku kutivanga mu bibazo bireba ikindi gihugu, kubahana no kuganira ku byo batumvikanaho aho guhagarika umubano.

Ibi binashimangira uruhare Qatar imaze kugira mu bibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, kuko Doha inafite uruhare mu biganiro biri hagati ya Leta ya Congo na AFC/M23. Mu buryo bwagutse, inzira ya Doha n’amasezerano ya Washington ni zimwe mu nzira mpuzamahanga zirimo gukoreshwa mu gushaka igisubizo cy’intambara.

Ese ibi bisobanura ko Ububiligi bwitandukanyije na Kinshasa?

Kugeza ubu, nta kimenyetso kibyemeza. Nyuma y’itangazwa ry’iki cyemezo, Maxime Prévot yavuze ko kongera kubyutsa umubano na Kigali bidasobanura ko Bruxelles yahinduye umurongo wayo ku kibazo cya Repubulika ya Demokarasi ya Congo. Ububiligi buvuga ko buzakomeza gushyigikira ubusugire no kutavogera ubutaka bwa Congo, kandi ko kongera kugira umubano wa dipolomasi na Kigali bizatuma Ububiligi bushobora kuganira n’u Rwanda kuri icyo kibazo ndetse no kuzindi ngingo ibihugu byombi bitumvikanaho.

Ni yo mpamvu kuvuga ubu ko iki cyemezo ari « ugutsindwa kwa Félix Tshisekedi » cyangwa ko Kinshasa igiye gusigara mu bwigunge byaba ari ukwihutira gufata umwanzuro udafite ibimenyetso bihagije biwushimangira.

Ariko hari impinduka ikomeye kuri dipolomasi y’u Rwanda.

Nubwo Ububiligi butahinduye ku mugaragaro umurongo wabwo kuri Congo, Kigali yungutse ikintu gikomeye: umuyoboro utaziguye wa dipolomasi na Bruxelles wongeye gufunguka. Ibi birushaho kugira uburemere kubera ko Bruxelles ari umwe mu mijyi y’ingenzi ya dipolomasi y’i Burayi kandi ari ho hari inzego nyinshi z’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi. Byongeye kandi, ambasaderi mushya w’u Rwanda mu Bubiligi azaba anashinzwe umubano w’u Rwanda n’Ubumwe bw’Uburayi (UE).

Ibyo bishobora gutuma Kigali ibona uburyo burushijeho kuba butaziguye bwo gusobanura uruhare rwayo mu ntambara ya Congo,ikibazo cya  FDLR, umutekano w’imipaka n’ibindi bibazo by’akarere imbere y’abayobozi b’i Burayi.

Ariko ntibihita bisobanura ko ibihano cyangwa igitutu cy’i Burayi ku Rwanda bigiye gukurwaho. Itangazo ryo ku wa 22 Nzeri ntirivuga ko impande zombi zumvikanye ku kibazo cya Congo; ahubwo ryemeza ko hari ibyo zikomeje kutumvikanaho.

Bishobora kugira izihe ngaruka ku Karere k’Ibiyaga Bigari?

Hari ibintu byinshi bishobora gukurikiranwa. Icya mbere ni uko Bruxelles ishobora kongera kugira ubushobozi bwo kuvugana na Kigali mu buryo butaziguye, aho kuyishyiraho igitutu gusa. Ububiligi buvuga ko bushaka gukoresha ubumenyi bufite ku karere mu gushyigikira inzira za Washington na Doha.

Icya kabiri, ibi bishobora kongera amahirwe yo guhuza imbaraga z’abahuza batandukanye. Amasezerano ya Washington asaba Repubulika ya Demokarasi ya Congo n’u Rwanda gushyira mu bikorwa ibyo biyemeje, birimo ikibazo cya FDLR, ingamba z’umutekano z’u Rwanda, kugabanya amakimbirane no gushyigikira ibiganiro bya Kinshasa na AFC/M23 biri mu nzira ya Doha.

Icya gatatu, Kinshasa na yo izakenera gukurikiranira hafi uko Bruxelles izakoresha uwo mubano mushya. Niba Ububiligi bukomeje umurongo bwatangaje wo gushyigikira ubusugire bwa Congo ariko bukanaganira na Kigali, bushobora kugerageza kugira uruhare rw’umuhuza cyangwa umufatanyabikorwa wa dipolomasi aho kuba igihugu kivugana cyane n’uruhande rumwe.

Ikibazo gikomeye kizaba ibikorwa, si amagambo.

Kongera gufungura ambasade ni intambwe ikomeye, ariko ntabwo ari amasezerano y’amahoro hagati y’u Rwanda na Repubulika ya Demokarasi ya Congo, kandi ntabwo bikemuye ikibazo cya AFC/RDF/M23, FDLR cyangwa imirwano yo mu burasirazuba bwa Congo.

Ndetse no muri Kamena 2026, komisiyo ishinzwe gukurikirana amasezerano ya Washington yagaragaje impungenge ziturutse ku kwiyongera kw’imirwano no ku kibazo cy’abasivili, ikaba yarasabye impande bireba gushyira mu bikorwa agahenge no kubahiriza ibyo ziyemeje.

Ni yo mpamvu ingaruka nyazo z’ukwiyunga kwa Kigali na Bruxelles zizagaragazwa n’ibizakurikiraho: Ese Ububiligi buzakomeza igitutu bwashyiraga ku Rwanda? Ese ibiganiro bishya bizafasha gushyira mu bikorwa amasezerano ya Washington na Doha? Ese bizagabanya amakimbirane ari hagati ya Kigali na Kinshasa? Ese imirwano ya AFC/RDF/M23 na FARDC izagenda igabanya umurego kubera gutsura umubano hagati ya Kigali na Bruxelles?

Ibisubizo by’ibi bibazo ni byo bizagaragaza niba kongera umubano w’u Rwanda n’Ububiligi bifite impinduka hagati y’ibi bihugu bibiri gusa, cyangwa niba bishobora kuba imwe mu ntambwe zizahindura dipolomasi y’intambara n’amahoro mu Karere k’Ibiyaga Bigari.

Veritasinfo.